EU AI Act: Koji su zahtjevi za biznise na Balkanu?
EU AI Act: Vodič za biznise na Balkanu – Kako se pripremiti za budućnost?Zamisli da je petak popodne, klijenti iz EU zovu, a ti znaš da si na pragu potpisivanja velikog ugovora. Tvoj inovativni AI proizvod je spreman, ali onda se sjetiš novih regulativa – EU AI Act. Odjednom, osjećaš kako te obuzima panika. Hoće li tvoj proizvod biti usklađen? Da li tvoj tim zna šta sve treba promijeniti? Mnoga preduzeća na Balkanu se suočavaju sa ovim osjećajem neizvjesnosti. Dok Evropska unija donosi revolucionarne zakone o vještačkoj inteligenciji, postavlja se pitanje: kako će se to odraziti na naše poslovanje, koje je često čvrsto vezano za EU tržište?Ne brini! Nisi sam. Cilj ovog sveobuhvatnog vodiča je da te provede kroz labirint EU AI Acta. Do kraja ovog teksta, ne samo da ćeš razumjeti ključne zahtjeve, već ćeš imati i jasan plan kako tvoj biznis na Balkanu može da se pripremi, ostane konkurentan i iskoristi prilike koje donosi ova nova regulativa. Prestani da brineš, počni da planiraš – zajedno ćemo ovladati ovom temom.
Šta je EU AI Act i zašto svi pričaju o tome?
EU AI Act (Zakon o vještačkoj inteligenciji Evropske unije) je prvi svjetski sveobuhvatni zakon koji reguliše vještačku inteligenciju. Zamisli ga kao novi set saobraćajnih pravila za digitalni autoput – nije namjera da se zaustavi saobraćaj, već da se osigura bezbjednost, pravičnost i odgovornost za sve učesnike. Glavni cilj je da se promoviše razvoj i usvajanje vještačke inteligencije usredsređene na čovjeka i pouzdane vještačke inteligencije, istovremeno štiteći građane EU od potencijalnih rizika.
Ovaj zakon primjenjuje pristup zasnovan na riziku, što znači da različiti sistemi vještačke inteligencije imaju različite nivoe regulacije, zavisno od toga koliki rizik predstavljaju za bezbjednost, zdravlje i osnovna prava ljudi:
- Neprihvatljiv rizik: Sistemi AI koji se smatraju prijetnjom za osnovna prava i krše vrijednosti EU su zabranjeni. Primjeri uključuju sisteme za društveno bodovanje (tzv. social scoring) ili AI sisteme za manipulaciju ljudskim ponašanjem.
- Visok rizik: Ovo su AI sistemi koji predstavljaju značajan rizik za zdravlje, bezbjednost ili osnovna prava ljudi. Oni uključuju AI u kritičnoj infrastrukturi, obrazovanju, zapošljavanju, sprovođenju zakona, upravljanju migracijama i pravosudnim sistemima. Za ove sisteme su propisani strogi zahtjevi prije stavljanja na tržište i tokom njihovog životnog ciklusa.
- Ograničen rizik: AI sistemi kao što su četbotovi (chatbots) ili deepfake tehnologije moraju da ispunjavaju određene obaveze transparentnosti, kako bi korisnici znali da komuniciraju sa AI ili da gledaju modifikovan sadržaj.
- Minimalan rizik: Većina AI sistema, kao što su spam filteri ili video igre, spadaju u ovu kategoriju i podliježu minimalnoj regulaciji, sa naglaskom na dobrovoljnim kodeksima ponašanja.
Zašto je ovo bitno baš sada za biznise na Balkanu? Većina ekonomija u regionu je duboko povezana sa Evropskom unijom kroz trgovinu, investicije i radnu snagu. Kompanije koje razvijaju ili koriste AI sisteme, čak i ako su fizički locirane van EU, biće podložne ovom zakonu ako njihovi AI proizvodi ili usluge utiču na ljude u EU ili su namijenjeni EU tržištu. Ignorisanje EU AI Acta može rezultirati ne samo gubitkom pristupa najvažnijem izvoznom tržištu, već i ogromnim kaznama, narušenim ugledom i propuštenim prilikama za inovacije. S druge strane, proaktivno usklađivanje može otvoriti vrata novim partnerstvima, povećati povjerenje klijenata i pozicionirati vaš biznis kao lidera u etičkoj i odgovornoj primjeni AI tehnologije.
Primer iz prakse: Kako EU AI Act utiče na softversku firmu iz Sarajeva?
Upoznajmo Gorana, vlasnika i direktora male, ali ambiciozne softverske kompanije
