Zakonska regulativa generativnog AI-a (Šta dolazi?)
Budućnost Generativnog AI-a: Vodič kroz Zakonsku Džunglu koja Dolazi
Zamisli da si mali preduzetnik u Banjaluci, recimo, razvijaš inovativno softversko rješenje koje koristi generativnu vještačku inteligenciju da pomogne lokalnim turističkim agencijama da kreiraju personalizovane itinerere. Uzbuđen si zbog potencijala, tvoj AI model generiše tekstove, slike, pa čak i kratke video klipove koji oduzimaju dah. Ali, svako malo, probudi te misao: „Šta ako je ovo što radim sutra ilegalno? Šta ako dođu novi zakoni koji mi onemoguće poslovanje ili me čak izlože tužbama?“ Nisi sam. Ova neizvjesnost je stvarna i opipljiva za mnoge, od kreativaca i programera do etičkih komiteta i regulatornih tijela širom svijeta, pa tako i na našem Balkanu. Zakonska regulativa generativne vještačke inteligencije je tema koja izaziva podjednako nade i strahove.
U ovom sveobuhvatnom vodiču, nećemo te ostaviti sa pitanjima bez odgovora. Proći ćemo zajedno kroz složenu mrežu budućih zakona, razjasniti koncepte, otkriti šta je to što dolazi i kako se pripremiti. Obećavamo da ćeš do kraja ovog teksta imati jasnu sliku o tome kako da se snađeš u ovoj zakonskoj džungli koja se tek formira, štiteći svoj rad i iskorištavajući pun potencijal generativnog AI-a.
Šta je Zakonska Regulativa Generativnog AI-a i zašto svi pričaju o tome?
Zakonska regulativa generativne vještačke inteligencije odnosi se na skup pravila, propisa i zakona koji se kreiraju s ciljem upravljanja razvojem, primjenom i etičkim implikacijama AI sistema koji mogu samostalno generisati novi sadržaj – bilo da je to tekst, slika, zvuk, kod ili bilo koja druga vrsta podataka. Trenutno, najveći dio svijeta posluje u pravnom vakuumu kada je u pitanju AI. Većina postojećih zakona, od onih o autorskim pravima do zaštite podataka, nije pisana imajući u vidu AI, pa se često ne može direktno primijeniti na izazove koje generativni AI postavlja.
Zašto je ova tema tako aktuelna i zašto o njoj svi pričaju, od Briselu do Skoplja? Zamislimo to ovako: gradimo novi, moderni dio grada, recimo u okolini Sarajeva, gdje se pojavljuju nove zgrade nevjerovatnom brzinom. Arhitekte su maštovite, koriste najnovije materijale, ali ne postoji jasan urbanistički plan niti zakoni o građenju. Nema pravila o visini zgrada, o udaljenosti od komšije, o instalacijama, ni o tome ko je odgovoran ako se nešto sruši. Rezultat bi bio haos, potencijalno opasne strukture, stalne svađe među vlasnicima i blokada daljeg razvoja jer niko ne bi bio siguran šta smije, a šta ne. E, upravo takva je situacija sa generativnom vještačkom inteligencijom. Njen razvoj je eksplozivan, ali bez jasnih “građevinskih” pravila, rizikujemo brojne probleme.
Ovo je bitno za ljude na Balkanu iz nekoliko razloga. Prvo, naš region teži integraciji u evropske tokove, a Evropska unija je globalni lider u pokušajima regulisanja AI-a kroz svoj “EU AI Akt”. Prilagođavanje tim standardima biće ključno za firme koje žele da posluju sa EU ili privuku investicije. Drugo, mnoge lokalne firme i pojedinci već koriste generativni AI za optimizaciju poslovanja, kreativne projekte ili razvoj novih proizvoda. Bez jasnih pravila, rizikuju pravne probleme, ali i gube priliku da inovacije sprovode u stabilnom okruženju. Zakonodavstvo treba da uspostavi ravnotežu između podsticanja inovacija i zaštite prava pojedinaca, istovremeno sprječavajući zloupotrebe kao što su duboki lažnjaci (deepfakes), diskriminacija i kršenje autorskih prava.
Primer iz prakse: Kako ovo utiče na Luku, digitalnog umjetnika iz Mostara?
Upoznajmo Luku, tridesetogodišnjeg digitalnog umjetnika iz Mostara. Luka je talentovan, ali kao i mnogi freelanceri, često se bori s rokovima i potrebom za skalabilnošću. Posljednjih godinu dana, Luka je postao strastveni korisnik generativnog AI-a. Koristi alate poput Midjourneya i DALL-E-ja za kreiranje kompleksnih pozadina, tekstura, pa čak i početnih skica za svoje klijente – od izdavačkih kuća do agencija za marketing. Na taj način je drastično ubrzao svoj rad, preuzeo više projekata i povećao zaradu. Njegova reputacija u Mostaru, ali i šire, raste.
Međutim, s porastom popularnosti generativnog AI-a, Luka je počeo osjećati nelagodu. Čitao je članke o tužbama protiv AI kompanija zbog autorskih prava, o problemima sa dezinformacijama i o etičkim dilemama. Luka je počeo da se pita:
